Να ένα κάπως μακροσκελές, αλλά ενδιαφέρον απόσπασμα, το οποίο έχει ιδιαίτερη σχέση με αυτόν τον κύκλο μαθημάτων. Το απόσπασμα προέρχεται από το "Unua Libro" του Ζάμενχοφ, του εμπνευστή της Εσπεράντο. Ακολουθείται από ένα επεξηγηματικό σχόλιο του Κλωντ Πιρόν, ενός αναγνωρισμένου συγγραφέα εσπεραντικών έργων. Ωστόσο, μπορεί να είναι πιο ενδιαφέρον για σένα, να διαβάσεις αυτή τη σελίδα, έχοντας ήδη κάνει κάποια μαθήματα αυτού του κύκλου, γιατί τότε θα μπορείς ίσως να καταλάβεις πιο εύκολα την ουσία των κειμένων που ακολουθούν.

Ο Λ.Λ. Ζάμενχοφ για τις λέξεις στην Εσπεράντο:

"Φρόντισα ώστε οι έννοιες να είναι εντελώς αποσυναρμολογημένες, ώστε ολόκληρη η γλώσσα, αντί από λέξεις σε διάφορες γραμματικούς τύπους, να αποτελείται μοναχά από απαράλλακτες λέξεις. Αν πάρετε ένα έργο, γραμμένο στη γλώσσα μου, θα διαπιστώσετε, ότι σ' αυτό η κάθε μία λέξη απαντάται πάντα και μόνο σε μία σταθερή μορφή, αυτή με την οποία έχει τυπωθεί στο λεξικό. Και οι διάφοροι γραμματικοί τύποι, οι αμφίδρομες σχέσεις μεταξύ των λέξεων κλπ. εκφράζονται με την σύνθεση απαράλλακτων λέξεων. Αλλά, επειδή μία παρόμοια γλωσσική δομή είναι κάτι το εντελώς ξένο για τους ευρωπαϊκούς λαούς και το να την συνηθίσουν θα αποτελούσε γι' αυτούς μία δύσκολη υπόθεση, για τον λόγο αυτό προσάρμοσα εντελώς αυτήν την αποσυναρμολόγηση της γλώσσας στο πνεύμα των ευρωπαϊκών γλωσσών, ώστε αν κάποιος μάθει τη γλώσσα μου σύμφωνα με το διδακτικό βιβλίο, χωρίς να έχει διαβάσει πριν τον πρόλογο (ο οποίος για την εκμάθηση είναι εντελώς αχρείαστος), ούτε καν θα υποψιαστεί, ότι η μορφή αυτής της γλώσσας διαφέρει σε κάτι από τη μορφή της μητρικής του γλώσσας. Έτσι για παράδειγμα την προέλευση της λέξης « fratino », η οποία στην πραγματικότητα αποτελείται από τρεις λέξεις: frat (αδελφός), in (θηλυκό), o (αυτό που είναι, υφίσταται) — kio estas frato-virino frat (frato), in (virino), o (kio estas, ekzistas) (— kio estas frato-virino = fratino), — fratino (αυτό είναι αδελφός-θηλυκό = αδελφή), — επεξηγείται στο βιβλίο με τον ακόλουθο τρόπο: frato = frat; αλλά επειδή το κάθε ουσιαστικό στην ονομαστική λήγει σε « o » — κατ' ακολουθία frat'o; για την μορφοποίηση του θηλυκού γένους στην ίδια αυτή έννοια, προσθέτουμε τη λεξούλα « in »; κατ' ακολουθία — frat'in'o; και οι μικρές παύλες υπάρχουν, επειδή η γραμματική απαιτεί να τεθούν μεταξύ των ξεχωριστών τμημάτων, από τα οποία αποτελούνται οι λέξεις. Με τον τρόπο αυτό η αποσυναρμολόγηση των λέξεων ποτέ δεν δημιουργεί δυσκολίες στον μαθητή, ούτε καν υποψιάζεται, ότι αυτό που ονομάζει κατάληξη, πρόθημα ή επίθημα είναι μία αυτόνομη λέξη, η οποία διατηρεί πάντα την ίδια σημασία, αδιάφορα με το αν θα χρησιμοποιηθεί στο τέλος ή στην αρχή μιάς άλλης λέξης ή μόνο του, και ότι κάθε λέξη δικαιούται το ίδιο να χρησιμοποιείται ως ριζική λέξη ή ως γραμματικό κομμάτι. " (Λ.Λ. Ζάμενχοφ, 1887)

Σχόλιο του Κλωντ Πιρόν:

Μάλλον θα απορείς, που για τον Ζάμενχοφ, τέτοια γλωσσικά στοιχεία όπως το o και το in θεωρούνται λέξεις. Κατά τη γνώμη μου χρησιμοποίησε μία τέτοια ορολογία για να τονίσει, ότι η γλώσσα αποτελείται από απαράλλακτα δομικά στοιχεία, τα οποία μπορούν να συναρμολογηθούν μεταξύ τους, χωρίς αυτό να επιτρέπει την μορφολογική αλλαγή οποιουδήποτε εξ αυτών (τέτοιου είδους μορφολογικές αλλαγές είναι συχνές στις δυτικές γλώσσες, όπως στην αγγλική: "foot > feet"; "come > came"). Έχω την εντύπωση, ότι κάπου θα είχε δει μία περιγραφή της Κινεζικής, με παραδείγματα, ίσως ακόμη και να είχε στα χέρια του μία κινεζική γραμματική και έτσι να διαπίστωσε ότι μία τέτοια γλωσσική κατασκευή έχει πολλά πλεονεκτήματα. Απ' τη μια πλευρά για την τέλεια κανονικότητα και από την άλλη για την ευκολία, με την οποία επιτρέπει την έκφραση πολύπλοκων νοημάτων με το συνδυασμό απλών λέξεων. Χμμμ, τον 19ο αιώνα, τα κείμενα για την κινέζικη γλώσσα, που βασίζονταν στη γραφή χωρίς να έχει ληφθεί υπόψη ο προφορικός λόγος, χρησιμοποιούσαν γενικά τον όρο «λέξη», όταν κατ' ακρίβεια επρόκειτο για τα βασικά αναλλοίωτα γλωσσικά μπλοκ, από τα οποία αποτελείται η γλώσσα. Γι' αυτό ίσως ο Ζάμενχοφ χρησιμοποίησε την ίδια ορολογία, η οποία, αν και μπορεί να δημιουργήσει σύγχιση, στην πραγματικότητα δεν είναι εσφαλμένη, αν σκεφτούμε, για παράδειγμα, ότι η λέξη in κατά βάση δεν διαφέρει από τέτοιες λέξεις, όπως patr ή frat: κι αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνη, με την οποιαδήποτε γραμματική κατάληξη, γεγονός που την κάνει να γίνει κάτι εντελώς διαφορετικό από τα επιθήματα των κλιτικών ή των συγκολλητικών (συμφυρματικών) γλωσσών.

Στον πρόλογο για το Vere aŭ Fantazie ονόμασα «υπο-λέξεις» τα στοιχεία, τα οποία από κοινού συνθέτουν μία πλήρη λέξη. Σύμφωνα μ' αυτή την ορολογία, μπορεί να πει κανείς, ότι η λέξη fratino είναι μία λέξη, που αποτελείται από τρεις υπο-λέξεις: frat, in και o.