Στο Fundamento de Esperanto συμπεριλαμβάνεται επίσης ένα λεξικό, τα λήμματα του οποίου αποδίδονται σε πέντε γλώσσες (Γαλλικά, Αγγλικά, Γερμανικά, Ρωσικά, Πολωνικά). Το πλήρες όνομα αυτού του λεξικού είναι "Universala Vortaro de la Lingvo Internacia Esperanto" (εν συντομία "Universala Vortaro" ή "UV"). Σ' αυτό υπάρχουν περίπου 2600 ρίζες (δηλ. ριζικές λέξεις χωρίς κατάληξη) και εκτός αυτών περίπου 150 μικρές λέξεις (που δεν χρειάζονται κατάληξη) και 11 γραμματικές καταλήξεις.

Οι ρίζες που υπάρχουν στο Universala Vortaro μπορούν να χωριστούν σε τρεις σημασιολογικές κατηγορίες (που συχνά ονομάζονται "karakteroj" [χαρακτήρες]):

1. Ρηματικές ρίζες - δηλαδή ρίζες, που ονοματίζουν μία ενέργεια. Στο Universala Vortaro αποδίδονται με ρήματα στις πέντε εθνικές γλώσσες. Στα σύγχρονα λεξικά (όπως και στις λίστες λέξεων του Ekzercaro) παρουσιάζονται με την βασική, απαρεμφατική ρηματική κατάληξη i, π.χ.: "iri", "ridi", "vivi".
   
   
2. Ρίζες επιθέτων - δηλαδή ρίζες που ονοματίζουν μία ιδιότητα. Στο Universala Vortaro αποδίδονται με επίθετα ή επιρρήματα. Στα σύγχρονα λεξικά (και στο Ekzercaro), παρουσιάζονται κατά κανόνα με την βασική κατάληξη a των επιθέτων, π.χ.: "bona", "forta", "longa".
   
   
3. Ρίζες ουσιαστικών - δηλαδή ρίζες που ονοματίζουν αντικείμενα, ανθρώπους, ζώα, ουσίες, αφηρημένες έννοιες κλπ. Στο Universala Vortaro αποδίδονται με ουσιαστικά. Στα σύγχρονα λεξικά (και στο Ekzercaro), παρουσιάζονται κατά κανόνα με την βασική κατάληξη o των ουσιαστικών, π.χ.: "domo", "homo", "muziko".
   
   

Και τα προσφύματα (προθήματα και επιθήματα) μπορούν να συμπεριληφθούν στις ρίζες. Μερικά απ' αυτά μπορούν να κατηγοριοποιηθούν ως ρηματικά ("-ig-", "-iĝ-"...), άλλα ανήκουν στην κατηγορία των επιθέτων ("-ebl-", "-em-"...) και άλλα ακόμα σ' αυτή των ουσιαστικών ("-aĵ-", "-ul-", "-in-", "-ej-"...). Αλλά ορισμένα δε μπορούν να ταξινομηθούν μ' αυτόν τον τρόπο ("-um-", "-et-", "-eg-", "-ant-", "-at-", "mal-"...).

Είναι χρήσιμο να ξέρουμε αν ο χαρακτήρας (δηλαδή η βασική σημασία) της ρίζας είναι ρηματικός, ενός επιθέτου ή ενός ουσιαστικού προκειμένου να μπορούμε από τη ρίζα αυτή να δημιουργούμε διάφορους τύπους λέξεων. Για το θέμα αυτό μπορείς να διαβάσεις εδώ.

Εκτός απ' αυτά στο UV υπάρχουν:

• Μικρές λέξεις - λέξεις που δεν χρειάζονται κατάληξη, αλλά αποτελούν λέξεις αφ' εαυτού, π.χ.: "pli", "tro", "tre", "mi". Κατά κανόνα δεν αναφερόμαστε σε κάποιο «χαρακτήρα» των μικρών λέξεων.
• Καταλήξεις – Οι 11 γραμματικές καταλήξεις: -O, -A, -E, -I, -AS, -IS, -OS, -US, -U, -J, -N.

Πρόλογος του Universala Vortaro

«Το κάθε τι που είναι γραμμένο στη διεθνή γλώσσα Εσπεράντο, μπορεί να γίνει κατανοητό με τη βοήθεια αυτού εδώ του λεξικού. Λέξεις, που συνθέτουν ένα νόημα, γράφονται μαζί, αλλά χωρίζονται με παύλες, όπως για παράδειγμα η λέξη « frat'in'o », παρουσιάζοντας ένα νόημα, συναποτελείται από τρεις λέξεις, την καθεμιά από τις οποίες θα πρέπει κανείς να ψάξει ξεχωριστά».

Πρόσεξε, ότι στο κείμενο αυτό η κάθε ρίζα, πρόσφυμα ακόμα και κατάληξη ονομάζεται λέξη. Σήμερα οι γλωσσολόγοι χρησιμοποιούν τον όρο «μόρφημα», γι' αυτό που ο Ζάμενχοφ ονόμαζε «λέξη». Μπορούμε ακόμα να μιλήσουμε για σημασιολογικά γλωσσικά στοιχεία.

Ένα μικρό μέρος από το Universala Vortaro

• a marque l’adjectif; ex. hom' homme ― hom'a humain | termination of adjectives; e. g. hom' man ― hom'a human | bezeichnet das Adjektiv; z. B. hom' Mensch ― hom'a menschlich | означаетъ прилагательное; напр. hom' человѣкъ ― hom'a человѣческій | oznacza przymiotnik; np. hom' człowiek ― hom'a ludzki.
• abat' abbé | abbot | Abt | аббатъ | opat.
• abel' abeille | bee | Biene | пчела | pszczoła.
• abi' sapin | fir | Tanne | ель | jodła.
• abomen' abomination | abomination | Abscheu | отвращеніе | odraza.
• abon' abonner | subscribe | abonniren | подписываться | prenumerować.
• ablativ' ablatif | ablative | Ablativ | творительный падежъ | narzędnik.
• abrikot' abricot | apricot | Aprikose | абрикосъ | morela.
• absces' abcès | abscess | Geschwür, Eiterbeule | нарывъ | wrzód.
• absint' absinthe | absinthium | Wermuth | полынь | piołunkówka.
• acer' érable | maple | Ahorn | кленъ | klon.
• aĉet' acheter | buy | kaufen | покупать | kupować.
  • sub'aĉet' corrompre | corrupt | bestechen | подкупать | przekupyvać.
• acid' aigre | sour | sauer | кислый | kwaśny.
• ad' marque durée dans l’action; ex. paf' coup de fusil ― pafad' fusillade | denotes duration of action; e. g. danc' dance ― danc'ad' dancing | bezeichnet die Dauer der Thätigkeit; z. B. danc' der Tanz ― danc'ad' das Tanzen | означаетъ продолжительность дѣйствія; напр. ir' идти ― ir'ad' ходить, хаживать | oznacza trwanie czynności; np. ir' iść ― ir'ad' chodzić.
• adiaŭ adieu | good-by | lebe wohl | прощай | bądź zdrów.
• adjektiv' adjectif | adjective | Eigenschaftswort | имя прилагательное | przymiotnik.
• ...

Αν θέλεις να δεις ολόκληρη τη λίστα των λέξεων του λεξικού: Universala Vortaro