Bildoj kaj demandoj

Στο τέλος του κάθε τμήματος αυτού του κύκλου μαθημάτων, παρουσιάζεται μία παρατήρηση για κάτι ιδιαίτερα σημαντικό που πρέπει οπωσδήποτε να θυμάσαι. Όλες αυτές τις παρατηρήσεις μπορείς να τις διαβάσεις στη συνέχεια.

Parto 1

• Όλα τα ουσιαστικά, π.χ. "homo" (=άνθρωπος) και "pomo" (=μήλο), λήγουν σε -o.
• Το επίθημα -in- υποδηλώνει το θηλυκό φύλο. Π.χ. "viro" (=άντρας) - "virino" (=γυναίκα).
• Οι λέξεις "viro" και "virino" δεν σχετίζονται με κάποια συγκεκριμένη ηλικία.
• Οι λέξεις "kio" (=τι) kaj "tio" (=αυτό) χρησιμοποιούνται όταν πρόκειται για κάποιο μη συγκεκριμένο πράγμα.

Parto 2

• Οι λέξεις "kiu" (=ποιος) kaj "tiu" (=αυτός) χρησιμοποιούνται όταν πρόκειται για πρόσωπο (ή για συγκεκριμένο πράγμα).

Parto 3

• Καμια παρατήρηση.

Parto 4

• Καμια παρατήρηση.

Parto 5

• Η κατάληξη -j υποδηλώνει τον πληθυντικό αριθμό. Π.χ. "homoj" (=άνθρωποι).

Parto 6

• Καμια παρατήρηση.

Parto 7

• Τώρα πια ξέρεις όλες τις προσωπικές αντωνυμίες: mi (=εγώ), vi (=εσύ), li (=αυτός), ŝi (=αυτή), ĝi (=αυτό), ni (=εμείς), vi (=εσείς), ili (=αυτοί/-ές/-ά).

Parto 8

• Μιας και το "ili" είναι τύπος στον πληθυντικό, θα πρέπει να χρησιμοποιείς το "kiuj" (=ποιοί) γα να ρωτήσεις για "ili".
• Μην ξεχνάς ότι το "kiuj" το χρησιμοποιούμε όταν πρόκειται για πρόσωπα (και συγκεκριμένα πράγματα) και ότι το "kio" χρησιμοποιείται όταν μιλάμε για μη συγκεκριμενοποιημένο πράγμα ή πράγματα. (ΔΕΝ μπορούμε να πούμε "kioj".)

Parto 9

• Το επίθημα -ist- υποδηλώνει -μεταξύ άλλων- το επάγγελμα, π.χ. "instrui" (=διδάσκω) - "instruisto" (=δάσκαλος).(Με τις άλλες χρήσεις του -ist- θα ασχοληθούμε στο τμήμα 33.)

Parto 10

• Μέχρι τώρα συνάντησες τρεις λέξεις που αρχίζουν με "ki-": kio (=τι), kiu (=ποιός) kaj kie (=πού). Συνολικά υπάρχουν 10 τέτοιες λέξεις, τις οποίες και θα γνωρίσεις στα πλαίσια αυτού του κύκλου μαθημάτων.

Parto 11

• Η λεξούλα "ĉu" χρησιμοποιείται κυρίως για τη δημιουργία ερωτήσεων, των οποίων η απάντηση μπορεί ν' αρχίζει με "jes" (=ναι) ή "ne" (=όχι). Σε τέτοιες ερωτήσεις η χρήση της είναι υποχρεωτική. Για παράδειγμα από την πρόταση "Ŝi estas Ana." (= Αυτή είναι η Άννα.), μπορεί κανείς να φτιάξει την ερώτηση "Ĉu ŝi estas Ana?" (= Αυτή είναι η Άννα;). Αρκετές φορές αντιστοιχεί στη λέξη «μήπως».

Parto 12

• Αντί για "Mi estas Ana" μπορεί κανείς -αν θέλει- να πει "Mia nomo estas Ana" (= Το όνομά μου είναι Άννα). (Υπάρχουν και άλλοι τρόποι για να εκφράσουμε αυτό το πράγμα, αλλά σ' αυτόν τον κύκλο μαθημάτων χρησιμοποιούμε μόνο το "Mi estas ...".)

Parto 13

• Η κατάληξη -n υποδηλώνει -μεταξύ άλλων- την αιτιατική πτώση, στην οποία συντάσσεται το αντικείμενο της πρότασης.
• Για να μπορέσει κάποιος να χρησιμοποιεί σωστά το -n, θα πρέπει να καταλαβαίνει τι είναι το υποκείμενο και το αντικείμενο. Όπως και στα Ελληνικά το αντικείμενο μίας πρότασης είναι πάντα στην αιτιατική. Αν έχεις κάποιες αμφιβολίες γι' αυτά σου συνιστούμε να διαβάσεις για το Αντικείμενο στη σύνοψη της γραμματικής.

Parto 14

• Όταν το αντικείμενο της πρότασης είναι στον πληθυντικό, χρησιμοποιούμε την κατάληξη -jn. Π.χ. "Ana fotas virojn." (= Η Άννα φωτογραφίζει άνδρες.).

Parto 15

• Το ρήμα "estas" (=είμαι) χρησιμοποιείται κυρίως συνδέοντας μία περιγραφή με το υποκείμενό της. Το υποκείμενο αυτό είναι στην ονομαστική και δεν έχει λοιπόν την κατάληξη -n της αιτιατικής. Π.χ.: "Li estas instruisto." (= Αυτός είναι δάσκαλος.).

Parto 16

• Τα επίθετα (δηλ. οι λέξεις που περιγράφουν το υποκείμενο) λήγουν σε -a.
• Όταν μία ερώτηση αρχίζει με τη λέξη "kia" (=τι είδους), η απάντηση εμπεριέχει ένα επίθετο (λέξη που λήγει σε -a).

Parto 17

• Καμια παρατήρηση.

Parto 18

• Καμια παρατήρηση.

Parto 19

• Η ρηματική κατάληξη -is υποδηλώνει τον παρελθοντικό χρόνο. Π.χ.: "Ana fotis pomon." (= Η Άννα φωτογράφισε ένα μήλο.).
• Η ρηματική κατάληξη -as υποδηλώνει τον ενεστώτα, τον παρόντα χρόνο. Π.χ.: "Ana fotas pomon." (= Η Άννα φωτογραφίζει ένα μήλο.).

Parto 20

• Η ρηματική κατάληξη -os υποδηλώνει τον μελλοντικό χρόνο. Π.χ.: "Ana fotos pomon." (= Η Άννα θα φωτογραφίσει ένα μήλο.).

Parto 21

• Απαντώντας σε μία ερώτηση που αρχίζει με τη λέξη "kiel?" (=πως;) συχνά χρησιμοποιούμε ένα επίρρημα. (Το επίρρημα είναι μία λέξη που περιγράφει ένα ρήμα ή ένα επίθετο ή κάποιο άλλο επίρρημα.) Τα επιρρήματα δημιουργούνται με την κατάληξη -e.

Parto 22

• Απαντώντας στο "kiam?" (=πότε;) συχνά χρησιμοποιούμε ένα χρονικό επίρρημα. (Το επίρρημα είναι μία λέξη που περιγράφει ένα ρήμα ή ένα επίθετο ή κάποιο άλλο επίρρημα.) Τα επιρρήματα δημιουργούνται με την κατάληξη -e.

Parto 23

• Απαντώντας στο "kie?" (=πού;) χρησιμοποιούμε μία πρόθεση με ένα ουσιαστικό ή ένα επίρρημα. Προθέσεις είναι για παράδειγμα οι λέξεις: "sur" (=επί, πάνω σε), "sub" (=υπό,κάτω από) και "en" (=εν, μέσα σε).

Parto 24

• Ήδη έμαθες ότι το -n χρησιμοποιείται για να υποδηλώσει το αντικείμενο της πρότασης (δηλ. την αιτιατική πτώση), π.χ.: "Ana fotas knabon." Το -n χρησιμεύει και για να δείχνει την κατεύθυνση. Για παράδειγμα: "kie" (=που) - "kien" (=προς τα που).
• Μετά από προθέσεις οι οποίες έχουν τοπική σημασία, χρησιμοποιούμε το -n, προκειμένου να δείξουμε την κίνηση προς τα εκεί. Π.χ.: "Mi iras en la ĉambro." (= Πηγαίνω στο δωμάτιο, δηλ. περπατάω μέσα σ' αυτό.) - "Mi iras en la ĉambron. (= Πηγαίνω στο δωμάτιο, δηλ. είμαι κάπου έξω και πηγαίνω εκεί.).

Parto 25

• Η κατοχή, η ιδιοκτησία εκφράζεται με το de, π.χ. "La hundo estas de Fang." (= Ο σκύλος είναι της Fang.).

Parto 26

• Καμια παρατήρηση.

Parto 27

• Οι δεκάδες και οι εκατοντάδες συνίστανται από μία λέξη: "dudek" (20), "tridek" (30), "ducent" (200), "okcent" (800). Όλοι οι άλλοι αριθμοί λέγονται και γράφονται σαν ξεχωριστές λέξεις, το ίδιο και οι χιλιάδες: "dek unu" (11), "dek du" (12), "du mil" (2000).

Parto 28

• Η κατάληξη -n χρησιμοποιείται και για την έκφραση μεγεθών. Π.χ.: "La pilko kostas ok stelojn." (= Η μπάλα κοστίζει οκτώ άστρα.).
• Το "Stelo" είναι όνομα νομισματικής μονάδας.

Parto 29

• Καμια παρατήρηση.

Parto 30

• Η κατάληξη -i χρησιμοποιείται για τον βασικό τύπο του ρήματος, το απαρέμφατο (το οποίο πλέον στα ελληνικά έχει αντικατασταθεί με το πρώτο ενικό πρόσωπο του ενεστώτα). Π.χ.: "studi" (=σπουδάζω, «σπουδάζειν»), "instrui" (=διδάσκω, «διδάσκειν»).
• Οι σύνθετοι ρηματικοί τύποι (...as + ...i) συνίστανται από το κυρίως ρήμα και ένα ακόμη ρήμα με το ίδιο υποκείμενο, το οποίο πάντα έχει τη βασική ρηματική μορφή, δηλ. είναι σε μορφή απαρέμφατου. Π.χ.: "Ana ŝatas studi." (= Στην Άννα αρέσει να μελετάει.)

Parto 31

• Το επίθημα -em- υποδηλώνει κλίση ή ροπή.
• Μη ξεχνάς, ότι όταν στην ερώτηση υπάρχει το "kia" η απάντηση εμπεριέχει λέξη που λήγει σε -a. Π.χ.: "Kia persono estas ŝi?" (= Τι είδους άνθρωπος είναι αυτή;) - "Ŝi estas bonkora persono." (= Είναι καλόκαρδος άνθρωπος.)

Parto 32

• Το επίθημα -ul- υποδηλώνει έναν άνθρωπο με την ιδιότητα που δηλώνει η ρίζα. Π.χ.: "juna" (=νέος [επίθετο]) - "junulo" (=νέος [ουσιαστικό])

Parto 33

• Το επίθημα -ist- υποδηλώνει επάγγελμα ("fotisto") ή ιδεολογία ("komunisto") ή ενασχόληση, χόμπυ ("esperantisto").

Parto 34

• Το επίθημα -et- υποδηλώνει σμίκρυνση ή αποδυνάμωση.

Parto 35

• Το επίθημα -eg- υποδηλώνει μεγέθυνση ή ενδυνάμωση.

Parto 36

• Το επίθημα -ig- δίνει την έννοια του ότι κάποιος αποτελεί το αίτιο ώστε να συμβεί κάτι. Π.χ.: "la viro falas" (= ο άντρας πέφτει) - "la viro faligas arbon" (= ο άντρας κάνει το δέντρο να πέσει, δηλ. κόβει το δέντρο), "la virino kuras" (= η γυναίκα τρέχει) - "la virino kurigas la ĉevalon" (= η γυναίκα κάνει το άλογο να τρέξει).
• Ένα ρήμα με -ig- έχει πάντα αντικείμενο (-n, αιτιατική), όμως αυτό δεν είναι απαραίτητο να γράφεται/λέγεται πάντα.

Parto 37

• Το επίθημα -il- υποδηλώνει εργαλείο ή μέσον.

Parto 38

• Το επίθημα -iĝ- δείχνει αλλαγή κατάστασης ή το ότι κάποιος αποτελεί το υποκείμενο κάποιας ενέργειας. Π.χ.: "heliĝas" (=φωτίζει, ξημερώνει) kaj "laviĝas" (= πλένομαι, με πλένουν).
• Ένα ρήμα που εμπεριέχει το επίθημα -iĝ- δεν έχει ποτέ αντικείμενο.

Parto 39

• Το πρόθημα ek- υποδηλώνει μία αρχή, ένα ξεκίνημα.

Parto 40

• Το πρόθημα ge- υποδηλώνει και τα δύο φύλα μαζί.

Parto 41

• "Kioma horo estas?" σημαίνει κατά λέξη: Ποιά ώρα είναι; (Τι ώρα είναι;)

Parto 42

• Η ρηματική κατάληξη -u υποδηλώνει την προστακτική ή την ευκτική έγκλιση.

Parto 43

• Η ρηματική κατάληξη -us υποδηλώνει την υποθετική έγκλιση.

Parto 44

• Το "Kial?" (=Γιατί;) μπορεί να απαντηθεί με το "Ĉar..." (=Επειδή...).

Parto 45

• Καμια παρατήρηση.

Parto 46

• Καμια παρατήρηση.

Parto 47

• Καμια παρατήρηση.

Parto 48

• Καμια παρατήρηση.

Parto 49

• Καμια παρατήρηση.

Parto 50

• Καμια παρατήρηση.